Innovatief ontwerpen voor sport en infrastructuur: ZJA Zwarts & Jansma Architecten

Zweden investeert stevig in infrastructuur en stedelijke ontwikkelingsprojecten en staat open voor meer buitenlandse kennis en expertise in deze sectoren. Maar hoe gemakkelijk is het om zulke kennis en expertise vanuit Nederland naar Zweden te exporteren? Medewerkers van de ambassade in Stockholm spraken hierover met Jon Standing, Business Development Manager bij ZJA Zwarts & Jansma Architecten.

De afgelopen jaren hebben Nederlandse bedrijven als Strukton, Fibercore, BAM, Boskalis en Goudappel Coffeng voet aan de grond gekregen in Zweden. Ook het internationaal georiënteerde architectenbureau ZJA ziet kansen in het hoge noorden. Dit bureau, opgericht in 1990, is gespecialiseerd in het ontwerpen van infrastructuur, openbaar vervoer, sport en leisure. "We zijn een optimistisch team dat met een innovatief handschrift complexe opgaven vertaalt naar onverwachte oplossingen. Onze jarenlange ervaring met grootschalige bouwprojecten draagt daaraan bij. Wij koesteren onze bekendheid als ontwerpers van stadions, bruggen, stations, parkeeroplossingen, luchthaventerminals en snelwegen,” vertelt Standing.

Een kansrijk verkenningsgebied

Aankondiging Ondernemersdesk Europa - BNR Nieuwsradio - Item Zweden 9 mei 2019

Aankondiging Ondernemersdesk Europa - BNR Nieuwsradio - Item Zweden 9 mei 2019

In 2016 had de Zweedse constructie-industrie een geschatte waarde van 238 miljard kronen (circa 22 miljard euro), met een geprojecteerde groei van rond de 6% tot aan 2020. Het grootste deel hiervan betreft investeringen in infrastructuur als wegen en spoorwegen. Een sterk groeiende bevolking en een behoefte aan onderhoud en modernisering van de huidige transportsystemen leggen druk op de lokale constructiesector. Dit capaciteitsgebrek biedt kansen voor buitenlandse partijen, waaronder ook consultants zoals ZJA.

Verschillende Zweedse overheden zoals de Swedish Transport Administration (Trafikverket), het National Board of Housing, Building & Planning (Boverket) en de brancheorganisatie Public Housing Sweden zijn veel actiever geworden in het informeren over komende projecten, kansen en uitdagingen – en doen dat nu ook in het Engels. Daarnaast is Trafikverket met Rijkswaterstaat en ProRail een samenwerking begonnen, gericht op kennisuitwisseling en het ontwikkelen van nieuwe processen voor innovatie in aanbestedingsprocedures. Dit leidt hopelijk tot spillovereffecten in de sector.

Het oog van ZJA viel voor het eerst op de Nordics toen de Noorse tegenhanger van Rijkswaterstaat in juni 2013 een symposium hield over extreme fjordoverbruggingen en nieuwe brug-technologieën. Na een quickscan van de infrastructuurmarkt – met name in Zweden en Noorwegen – heeft ZJA eind 2014 zijn activiteiten op het gebied van bedrijfsontwikkeling in het buitenland van het Midden-Oosten naar de Nordics verlegd. Doordat Standing vóór zijn tijd bij ZJA ruim tien jaar voor een Deens bedrijf had gewerkt, was hij “enigszins bekend met de Scandinavische markt en mores.”

Doorzettingsvermogen en langetermijnstrategie een must

De Zweedse markt is voor internationale bedrijven inderdaad nogal gesloten, meent ook Standing, al lijkt er sinds enkele jaren een opener houding ten opzichte van buitenlandse consultants te ontstaan. Vooralsnog wordt de Zweedse infrastructuurmarkt voornamelijk gedomineerd door binnenlandse bouwbedrijven als PEAB, Skanska, NCC, JM en Veidekke.

“Zij werken samen in langdurende verbanden met lokale partners. Die wereld is fundamenteel anders dan in Nederland, met ogenschijnlijk weinig ruimte of begrip voor de toegevoegde waarde van design en expertise van internationale partners,” aldus Standing. Het opbouwen van relaties met lokale partners die de toegevoegde waarde erkennen is dus cruciaal, evenals het investeren in kennis van de Zweedse processen en regelgeving. En uiteraard is een goed begrip van de zakelijke mentaliteit ook van belang.

Jon Standing in Stockholm tijdens bezoek aan Suppliers' Day van de Swedish Transport Administration

Jon Standing in Stockholm tijdens bezoek aan Suppliers' Day van de Swedish Transport Administration

“Men dient zich ervan bewust te zijn dat het betreden van de Zweedse markt echt een langetermijnstrategie vereist. Toen ik eind 2014 begon met het bouwen van een netwerk in de Nordics kende ik vrijwel niemand. Nu, vier jaar later, heb ik ruim 600 contacten en meen ik te weten hoe de hazen lopen” zegt Standing. “Ik heb hard gewerkt om het huidige netwerk en de daaruit voortvloeiende kansen in Zweden te ontwikkelen. Geduld en doorzettingsvermogen zijn onontbeerlijk.”

Inmiddels heeft ZJA in opdracht van Trafikverket een ontwerp – en variantenstudie voor de Hjulsta brug afgerond. Deze beweegbare brug wordt eerdaags voor bouw aanbesteed. Meerdere projecten in de pijplijn van Trafikverket zijn thans onderwerp van onderzoek, in samenwerking met diverse lokale partners.

Voorts probeert Standing samenwerkingsverbanden te vormen met andere Nederlandse ontwerp-, ingenieurs- en bouwbedrijven. Ook deelt hij zijn netwerk en ervaringen wanneer het kan. “Daar waar ik gelegenheid heb probeer ik Nederlandse partners in Zweden te introduceren, maar helaas heb ik daar weinig tot geen tijd voor – ook al word ik frequent geconsulteerd over startup-vraagstukken.”

Standing is ambitieus en optimistisch over de toekomst. “Het is mijn streven dat ZJA over tien jaar een gevestigde en gewaardeerde naam en designpartner in de Nordics is, op basis van een aantoonbaar en toegepast vermogen om contract-winnende infra-ontwerpen op te leveren aan klanten die binnen budget, op tijd, tegen beperkt en beheersbaar risico en van de hoogste kwaliteit zijn.”

Gendergelijkheid en fika

Op de Zweedse werkvloer staat het begrip consensus centraal, zo heeft Standing ervaren. Gelijkheid en democratie staan hoog in het vaandel. “Het poldermodel is in Zweden uitgevonden! Beslissingen gaan niet over een nacht ijs en duren lang. Een duidelijk ‘ja’ of ‘nee’ zal niet snel gegeven worden.” Tegelijkertijd is het door de korte lijnen en platte organisatiestructuur relatief gemakkelijk om in gesprek te komen met een manager of directeur van een bedrijf, zonder dat er een tussenpersoon aan te pas komt. Het is hem daarbij ook opgevallen dat het land vergevorderd is met gendergelijkheid. Zijn tip aan mede-Nederlanders die zakendoen met Zweden luidt dan ook: “geef vrouwen een verantwoordelijke rol!”

Hoewel het in Zweden ongebruikelijk is om met je zakelijke relaties te socializen buiten werkuren om, is loyaliteit van belang, vertelt Standing. Dat vraagt om een duurzame investering in de relatie, waarbij te veel gepush averechts werkt. “Zweden zijn allergisch voor gladde verkooppraatjes. Overtuig ze op inhoud en geef ze de tijd om tot een beslissing te komen. Afspraken worden vaak weken van tevoren ingepland, zodat iedereen de tijd heeft zich goed voor te bereiden. Dit verwachten zij ook van hun zakenpartner,” benadrukt hij, “dus wie zaken wil doen in Zweden doet er goed aan om visitekaartjes en een heldere presentatie met feiten, getallen en grafieken mee te nemen.” En, zegt Standing: “maak je het principe van fika eigen. Het is een ideale gelegenheid om je relaties beter te leren kennen en het daarbij over van alles te hebben – behalve het werk!”