Reconstructie: Van 'lockdown' Wuhan naar begeleid vertrek

Nederlanders in de Chinese stad Wuhan kunnen door de uitbraak van het coronavirus geen kant meer op. De onverwachte ‘lockdown’ van de stad, bron van de uitbraak, dwingt tot directe en snelle actie. Een kijkje achter de schermen van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Deel 1 van een reconstructie.

Wuhan Franse vlucht - photo:  Jan Kees de Nooijer
Jan Kees de Nooijer (r), van het ‘Snel Inzetbaar Consulair Ondersteuningsteam' van Buitenlandse Zaken, met een Belgische collega in de Airbus 380 die de Nederlanders op 2 februari naar huis vliegt. (foto: JKdN)

Het is donderdag 23 januari, 10.00 uur Beijing-tijd. Wuhan, een stad met 11 miljoen inwoners aan de oevers van de Yangtze, gaat op slot. De Chinese autoriteiten willen met de ingrijpende maatregel de verspreiding van het dodelijke coronavirus voorkomen. De onaangekondigde ‘lockdown’ verrast iedereen.

Via het 24/7 Contactcentrum in Den Haag stromen de verzoeken voor ondersteuning binnen. Kim Elferink, waarnemend crisiscoördinator van het ministerie van Buitenlandse Zaken, neemt contact op met de ambassade in Beijing. Er wordt besloten om direct op te schalen. In Beijing wordt een crisisteam gevormd. Op het ministerie in Den Haag start onder regie van de crisiscoördinator een dagelijks beraad. Hierbij zijn naast de post in Beijing alle directies van het ministerie van Buitenlandse Zaken betrokken.

Mariëlle Geraedts, hoofd Consulaire Aangelegenheden, en haar vijfkoppige team richten een ‘war room’ in op de zesde verdieping van Rijnstraat 8 in Den Haag; het ministerie van Buitenlands Zaken. Van hieruit onderhoudt het team voortdurend contact met de ambassade in Beijing.

Nationale crisis

Kim, waarnemend crisiscoördinator, overlegt met de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) en alle betrokken partijen binnen Buitenlandse Zaken. En zij heeft contact met haar collega's bij andere ministeries. Hieruit volgt het besluit tot een begeleid vertrek van Nederlanders uit de provincie Hubei, waarvan Wuhan de hoofdstad is. Bovendien wordt opgeschaald naar een ‘nationale crisis’. Het NCTV start een interdepartementaal overleg. Hier maken naast de ministeries van Buitenlandse Zaken, Volksgezondheid en Defensie, ook de instanties Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en Landelijk Operationeel Coördinatiecentrum (LOCC) deel van uit. Kim en hoofd Consulaire Zaken Jan Willem Beaujean schuiven aan namens respectievelijk het team crisiscoördinatie van Buitenlandse Zaken en de dienst Consulaire Aangelegenheden. Zo blijven de lijnen kort. 

Binnen het hele ministerie van Buitenlandse Zaken komen nu mensen in actie, inclusief minister Blok. Daarmee ligt het traject politiek op het hoogste niveau. Blok’s inzet: Een eenduidige, besluitvaardige, doortastende en veilige aanpak in het belang van de Nederlanders in Azië en de medewerkers die hen helpen.

De afdeling communicatie van het ministerie van Buitenlandse Zaken start een intensief voorlichtingstraject. Daar is woordvoerder Willemien Veldman verantwoordelijk voor de crisiscommunicatie en het contact met de pers, die vanzelfsprekend tot in detail wil weten hoe het de Nederlanders in Wuhan vergaat. Daarnaast verzorgt Willemien de publicatie van het reisadvies, dat steeds wordt bijgesteld. Hiervoor is voortdurend contact tussen de crisiscoördinator, het consulaire team en interdepartementale overleggen die onder regie van het NCTV plaatsvinden.

Vanuit de ‘war room’ in Den Haag wordt nu op drie borden tegelijk geschakeld; diplomatiek overleg met China en andere partners wereldwijd, interdepartementaal overleg in Den Haag en communicatie met pers en publiek. Het consulaire team weet dan nog niet dat er vier borden bij zullen komen.

Chongqing - photo: CG Chongqing
Bertrille Snoeijer (Plv CG) (1ste r.) en Koen Sizoo (CG) (2de r.) van het Consulaat-Generaal in de Chinese stad Chongqing in gesprek met het lokale Foreign Affairs Office. (foto: CG Chongqing)

Franse vlucht

Frankrijk stuurt een vliegtuig naar Wuhan, zo maakt Parijs bekend vlak na de op 23 januari afgekondigde ‘lockdown’ van Wuhan. Burgers uit de Europese Unie (EU) mogen mee. Vanaf dat moment is er via de Nederlandse ambassade in Parijs nauw contact met de Fransen. Tegelijkertijd achterhalen Mariëlle en haar team in samenwerking met de ambassade in Beijing welke Nederlanders in Wuhan zitten, wie mee zou willen en wat hun thuissituatie is in Nederland. Die informatie hebben RIVM en Gemeentelijke Gezondheidsdienst (GGD) nodig om te bepalen hoe de twee weken quarantaineperiode in Nederland plaatsvindt. Dit moet bekend zijn, zo is de eis van zowel de Fransen als de Chinezen.

Het is woensdagmiddag 29 januari 15.00 uur als Jan Kees de Nooijer een seintje krijgt dat hij zich klaar moet maken voor vertrek. Jan Kees is lid van het ‘Snel Inzetbaar Consulair Ondersteuningsteam’ kortweg ‘scot’, een groep van zo’n 25 direct oproepbare medewerkers bij Buitenlandse Zaken. Zij verlenen in het buitenland acute consulaire ondersteuning. Jan Kees bereidt zich voor. Hij gaat langs bij de bedrijfsarts en belt met ICT voor een High Risk telefoon. Thuis praat hij met zijn vrouw. Om 22.00 uur komt de bevestiging. Hij moet zich de volgende dag om 16.00 uur bij de ambassade in Parijs melden.

In Parijs voegt Jan Kees zich bij de delegaties van de andere Europese landen, onder meer Hongarije, Polen, Portugal, België en Denemarken, die onder leiding van Frankrijk EU-burgers in Wuhan ophalen. En er vinden in de Franse hoofdstad verschillende briefings plaats, zodat iedereen weet wat hij moet doen. Vrijdagavond om 22.00 uur vertrekken Jan Kees en zijn collega’s vanaf vliegveld Charles de Gaulle in Parijs naar Wuhan.

Exit-strategie

Vanaf het moment dat de ‘lockdown’ van Wuhan op 23 januari bekend wordt, werkt het crisisteam op de ambassade in Beijing aan een exit-strategie. De verschillende opties worden in de weken die volgen op een groot whiteboard gezet. De Fransen hebben aangegeven twee mogelijkheden te zien. Met de bus naar Changsha, de hoofdstad van de nabijgelegen provincie Hunan. Of met een gecharterd vliegtuig direct terug naar Frankrijk. De bus is geen optie, zo blijkt algauw. De lokale autoriteiten in Changsha laten geen mensen uit Hubei toe. Het wordt dus het vliegtuig.

Het crisisteam in Beijing concentreert zich vervolgens op het in kaart brengen van de Nederlanders die in de provincie Hubei zitten. De Nederlandse Chief Representative van het Netherlands Business Support Office (NBSO) in Wuhan heeft hier goed zicht op, zo blijkt na een telefoontje vanuit Beijing. Hoewel nog veel onduidelijk is, worden de mensen per e-mail benaderd met de vraag of zij met het Franse vliegtuig naar huis willen.

Om er zeker van te zijn dat de Nederlanders met de Franse vlucht mee kunnen, houdt de ambassade in Beijing in de week voor het vertrek intensief contact met de Chinese autoriteiten op centraal, provinciaal en gemeentelijk niveau. Daarnaast is er steeds contact met de Franse collega’s in Beijing en Wuhan, ambassades van andere betrokken EU-landen en waarnemend crisiscoördinator Kim Elferink en haar team, dat in Den Haag de regie voert over alle crisisoverleggen.

Met bus en auto naar Wuhan

Zwitserland regelt een bus om mensen op te halen in de stad Yichang, zo’n zeven uur rijden ten westen van Wuhan. De bus vertrekt zaterdag 1 februari in de ochtend. Om 5.00 uur bellen de Zwitsers met de ambassade. De vertreklocatie van de bus is bekend. Alle Nederlanders die in de buurt zitten worden geïnformeerd, zodat zij met de Zwitsers mee kunnen rijden. Om negen uur begint de busrit van Yichang naar het verzamelpunt in Wuhan, het Franse Consulaat-Generaal. Daar komt de bus begin van de avond aan.

Nederlanders voor wie de bus vanuit Yichang geen optie is, reizen op eigen gelegenheid naar Wuhan. Om de haverklap gaat de telefoon op de ambassade. Er staat weer een auto stil bij een van de wegblokkades die door de Chinese autoriteiten zijn opgeworpen. Het lijkt wel alsof er bij iedere blokkade een nieuw probleem is. Dan blijkt dat de namen en nummers op de doorlaatdocumenten in een andere volgorde staan dan die van de lokale politie. De ambassade belt met de autoriteiten om de kwestie uit te leggen. De auto’s mogen door. Het lukt om iedereen op tijd bij het Franse Consulaat-Generaal te krijgen. Rond 21.00 uur Beijing-tijd vertrekken de bussen naar het vliegveld.

Wuhan French flight - photo: Jan Kees de Nooijer
Het Franse vliegtuig op het vliegveld van Wuhan. (foto: JKdN)

‘Dit is waanzin!’

Het vliegveld van Wuhan is stil als scot’er Jan Kees op zondag 2 februari in de nacht aankomt. Het geeft hem een unheimisch gevoel. De grote passagiershallen zijn leeg. Geen geroezemoes van winkelende mensen. Geen gierende vliegtuigmotoren. Op de vertrekborden staat één vlucht. De Franse charter, een Airbus 380, voor de vlucht terug naar huis. De 230 mensen die meegaan zitten in een van de verder lege vertrekhallen.

Na een grondig medisch onderzoek door Franse artsen, mogen de mensen door na de security check. Daar valt een Poolse vrouw flauw. Franse verplegers schieten haar te hulp. Zij blijkt koorts te hebben en mag niet mee. Op dat moment wordt het een van de mensen te veel. ‘Dit is waanzin! Er zullen nog meer doden vallen’, schreeuwt hij door een leeg galmende vertrekhal.

Hulpverleners zonderen de man af. Hij wil niet meer mee, zegt hij. Ook al is duidelijk dat dit geen optie is. ‘Waar moet je heen?’, houdt Jan Kees hem voor. Er rijden geen taxi’s en het openbaar vervoer ligt plat. Na een half uur lukt het om de man te kalmeren en gaat hij rustig aan boord. Het vliegtuig stijgt zondag 2 februari om 9.35 uur Beijing-tijd op.  Aan boord vijftien Nederlanders en twee Chinese partners die onder Nederlandse vlag reizen.  Ze zijn, na een nacht lang op het vliegveld van Wuhan te hebben doorgebracht, onderweg naar huis. De mensen hebben honger. De afgelopen 24 uur hebben zij vrijwel niets gegeten

Wuhan French flight - photo: Jan Kees de Nooijer
Passagiers hebben honger na de lange dag en nacht van vertrek op 2 februari 2020. Aan boord van de Franse Airbus 380, die hen van Wuhan naar Marseille brengt, krijgen zij te eten. (foto: JKdN)

Brits vliegtuig

Bij de ambassade in Beijing komt om op maandag 3 februari het bericht binnen dat de Britten ook een vliegtuig naar Wuhan sturen. De vlucht staat gepland voor 9 februari. Burgers van EU-lidstaten mogen met hen mee. Met de Franse vlucht nog onderweg naar huis, krijgt in Den Haag het team van Mariëlle er een volgend bord bij in de marathon simultaansessie die sinds de ‘lockdown’ is gestart.

Bij het consulaire crisisteam en de ambassade is direct duidelijk dat de Britse vlucht die op 9 februari vertrekt een kans is; voor de mensen die zich pas later hebben gemeld en de Nederlanders die niet met de op 2 februari vertrokken Franse vlucht zijn meegegaan. De ambassade neemt contact met hen op. Tegelijkertijd houdt de ambassade in Beijing gedurende de week voor het vertrek van de vlucht contact met de Chinese autoriteiten, de Britse collega’s, de ambassades van andere EU-landen en het crisisteam in Den Haag.

Mariëlle Geraedts, hoofd Consulaire Aangelegenheden, en haar collega’s van het crisisteam in Den Haag spreken af elkaar goed in de gaten te houden. De vele nachten met geen of heel weinig slaap beginnen hun tol te eisen. Het team werkt al tien dagen onafgebroken door. Wie niet meer kan, krijgt een ochtend rust.

Paspoort kwijt

Bij de ambassade in Beijing gaat zondag 9 februari, de dag van vertrek, de telefoon. Een van de passagiers kan de eigen buurt niet uit. Het crisisteam belt met de lokale politie en praat op de agenten in. Dat werkt. De passagier mag de weg naar het vliegveld vervolgen.

Op het vliegveld in Wuhan is vlak voor het vertrek van de Britse vlucht enige paniek uitgebroken. Een van de Nederlanders is het paspoort kwijt, zo meldt een Britse collega de ambassade in Beijing via WeChat, de Chinese tegenhanger van WhatsApp. De Britten bieden aan de passagier een ‘emergency travel document’ te verstrekken. Binnen een minuut verstuurt het crisisteam van de ambassade de hiervoor benodigde documenten. Maar papieren blijken niet nodig te zijn. Het paspoort is weer terecht.

Alle onder Nederlandse vlag reizende passagiers, vier Nederlanders en twee Chinese partners, hebben hun reisdocumenten en zijn door de gezondheidscontrole. Zij kunnen het vliegtuig in. Als de vlucht is vertrokken, haalt iedereen op de ambassade opgelucht adem. Het zit erop. De rest van de reis wordt vanuit Nederland begeleid.

Op het ministerie van Buitenlandse Zaken in Den Haag werken de teams van crisiscoördinator Kim en hoofd Consulaire Aangelegenheden Mariëlle dag en nacht door.


Lees morgen deel 2: Reconstructie: Valentijnsbloemen voor passagiers Westerdam