Sudan: Zingen en tekenen wat je niet kunt zeggen

De revolutie in Sudan zorgde voor een opleving van de creatieve sector in het land. Kunst speelde een belangrijke rol tijdens de protesten die leidden tot de val van de regering . In het ‘strengthening citizens in Sudan’ project van de Nederlandse ambassade werken activisten en kunstenaars voor hetzelfde doel: het jonger en meer divers maken van de groep die het voor het zeggen heeft.

Straatbeeld Khartoem

Kunst en politiek

Jongeren speelden een belangrijke rol tijdens de revolutie. De ambassade in Khartoem wil hen via dit project blijvend een podium geven. De Friedich Ebert Stiftung, de Duitse organisatie die het programma uitvoert, verwacht dat de combinatie van kunst en politiek blijft werken. De eerste bijeenkomst vond vanwege de veiligheid in Ethiopië plaats. Na de revolutie maakte het project een nieuwe start. Er zijn nu zo’n 300 deelnemers, een mix van activisten en kunstenaars. Acht van hen zitten in november voor het eerst samen aan tafel en vertellen over hun ervaringen.

Murals, theater, reggae

In de straten waar inwoners van Sudan zo’n 8 maanden lang samenkwamen om te demonstreren zijn veel muren nog voorzien van kleurrijke schilderingen. De deelnemers herinneren zich nog precies de plek waar podia stonden. Waar speeches werden gehouden. Theater was te zien. Reggaebands speelden. Zij herinneren zich de sfeer op het zogenoemde ‘sit in’ gebied als een voorbode van het vrije Sudan waar ze zo naar verlangden.

Straatbeeld Khartoem

Niet meer stiekem

Ahmed Hikmat is programmadirecteur en radio-DJ. Hij denkt dat de revolutie het afgelopen jaar een grote aanjager is geweest van creativiteit. ‘Sommige dingen kon je niet zeggen. Maar je kunt ze zingen. Of tekenen. Wat er is gebeurd heeft ervoor gezorgd dat we nieuwe manieren hebben gevonden om te vertellen wat er gaande is in het land.’

De deelnemers zijn blij dat ze niet langer in het geniep bij elkaar hoeven te komen. Dat ze een facebookuitnodiging kunnen sturen in plaats van een sms in codetaal. En dat ze via het programma worden getraind om hun eigen organisaties – en het maatschappelijk middenveld in Sudan - verder te ontwikkelen.

Uitdaging

Artdirector en grafisch vormgever Hadeel Osman is blij met de toegenomen vrijheden die ze als kunstenaar heeft. Wel ziet ze nog een grote uitdaging. ‘De restricties zijn misschien niet langer door de regering opgelegd. Maar in de hoofden van mensen bestaan ze nog. Na 30 jaar heeft dat tijd nodig.’ Dat geldt nog sterker buiten de stadsgrenzen van Khartoem. Een andere deelneemster vertelt over haar bezoek aan West-Kordofan. Ze werd razend enthousiast toen ze een muurschildering zag waarop stond ‘womens voices are the revolution.’ Een paar dagen later was de muur overgeschilderd.

Meebouwen

Osman is niet langer van plan om te wachten tot iemand haar vraagt om haar mening. ‘Tijdens de revolutie hebben we als jongeren en als vrouwen zelf het initiatief genomen en hebben we onze positie geclaimd. We laten ons dat nu niet afpakken.’  

Mayada Bastawi valt haar bij. ‘De revolutie heeft de betrokkenheid van jongeren veranderd. Kansen voor een toekomst hoeven we niet langer buiten de grenzen van ons land te zoeken. We willen meebouwen aan het nieuwe Sudan.’

Streetart in Khartoem